Kuzey Kaliforniya’daki Scott River havzasında yapılan restorasyonun ilk bakışta basit bir fikri vardı: Kunduzların akarsularda yaptığı işi, kunduzların artık az bulunduğu yerlerde kısmen taklit etmek. Akarsu yatağına çakılan ahşap kazıklar, aralarına örülen dallar, çakıl, saman ve çamur; suyu bütünüyle kesmeyen fakat akışı yavaşlatan geçirgen yapılar oluşturdu. Bu yapılara beaver dam analogues — kısaca BDA — deniyor. [2]

2026’da yayımlanan bir araştırma, bu müdahalenin tehdit altındaki coho salmonları (Oncorhynchus kisutch) açısından dikkat çekici sonuçlarla aynı döneme denk geldiğini gösterdi. French Creek’te genç coho salmonlarının tahmini hayatta kalma oranı restorasyon öncesinde ortalama %8 iken restorasyon sonrasında %60’a çıktı; restore edilmiş Sugar Creek’te ortalama %55 olarak hesaplandı. Araştırmacılar iki alanda toplam 8.938 metrekare yeni habitat oluştuğunu ve bu alanların tahmini taşıma kapasitesinin toplam 8.514 genç coho salmonuna karşılık geldiğini bildirdi. [2]

Fakat hikâyeyi yalnızca “yapay baraj yapıldı, salmon sayısı arttı” şeklinde okumak eksik kalıyor. Coho salmonunun yaşamı tek bir akarsuda başlamıyor ve bitmiyor. Tatlı sudan okyanusa, oradan yeniden doğduğu akarsuya uzanan yaşam döngüsü, sucul ve karasal ekosistemler arasında madde ve enerji taşıyan daha geniş bir bağlantının parçası. Kunduzların taklit edildiği küçük bir restorasyon yapısından başlayınca, iz bizi sonunda ayılara ve kıyı ormanındaki ağaçlara kadar götürüyor.

Kunduzların yokluğu neden salmon için önemli?

Scott River, Klamath River sisteminin Kuzey Kaliforniya’daki önemli kollarından biri. 2026 çalışmasının araştırmacıları, geçmiş kunduz avcılığının bir zamanlar serin ve su tutan sulak habitatların önemli bölümünün kaybına katkıda bulunduğunu belirtiyor. Tarımsal dönüşüm, yeraltı suyu kullanımı ve geçmişteki madencilik gibi başka insan etkileri de havzanın hidrolojisini değiştirmiş durumda. Dolayısıyla araştırma, bütün habitat kaybını yalnızca kunduzların yokluğuna bağlamıyor. [2]

Kunduz barajlarının ekolojik önemi, suyun önüne basitçe bir engel koymalarından daha geniş. Akışı yavaşlatmaları, suyu arazide daha uzun süre tutmaları ve yavaş akan habitatlar oluşturmaları; özellikle sıcak ve kurak dönemlerde genç salmonların kullanabileceği sulu alanların korunmasına yardımcı olabiliyor. BDA yaklaşımı da bu süreçlerin bazılarını yeniden başlatmayı amaçlıyor. Scott River Watershed Council, Sugar Creek’te 2015’te, French Creek’te ise 2018’de BDA restorasyonları gerçekleştirdi. [2]

2017’de Sugar Creek’teki BDA habitatlarının sıcaklığı restore edilmemiş alanlardan daha düşük kaldı ve genç coho salmonlarında büyümeyi azaltabilecek veya ölümcül olmayan stres yaratabilecek eşiklere çıkmadı. Çalışmanın yetişkin dönüşleri için kurduğu modellerde de restorasyon sonrasında Scott River’a dönen yetişkin coho sayısında artış görüldü; kuraklığın etkisi restore edilmiş habitatların bulunduğu dönemde daha zayıf görünüyordu. Bununla birlikte yazarlar, gerçek bir havzada yürütülen bu çalışmanın yerler ve yıllar arasında karşılaştırmalara dayandığını tartışıyor. [2]

BDA’lar her akarsuya uygulanabilecek evrensel bir reçete değil. Araştırmacılar özellikle su tablasının yüzeye yakın olduğu veya restorasyonla yükseltilebildiği alanların daha uygun olacağını vurguluyor. Başarı, yalnızca yapının biçimine değil, yerin hidrolojisine ve geçmişine de bağlı. [2]

Genç salmon için hikâye barajın arkasında bitmiyor

Restorasyon alanındaki genç coho salmonunu takip etmeye devam edersek anlatı doğal olarak Scott River’dan çıkar. Coho salmonları anadrom balıklardır: yaşamlarına tatlı suda başlar, gençlik dönemlerinin önemli bölümünü akarsu ve ilişkili sulak alanlarda geçirir, sonra okyanusa göç ederek büyür ve üremek için yeniden tatlı suya döner. NOAA Fisheries’e göre coho salmonları yaklaşık bir buçuk yıl denizde beslenip büyüdükten sonra doğdukları akarsu sistemlerine geri döner ve yumurtlamadan sonra ölür. [3]

Bu yaşam döngüsü, salmonu yalnızca iki farklı habitat kullanan bir balık yapmaz. Okyanusta kazandığı biyokütle ve besin maddelerinin bir bölümünü tekrar iç sulara taşıyan canlı bir bağlantıya dönüştürür. Pacific salmonlar denizde büyürken biriktirdikleri deniz kökenli besinleri yumurtlama göçleriyle akarsulara getirir. Yumurtlama sonrasında kalan karkaslar başta olmak üzere farklı yollarla bu maddeler tatlı su ve kıyı ekosistemlerine girebilir. [4]

İşte burada hikâye yön değiştirmiyor; salmonun kendisi bizi sudan karaya çıkarıyor.

Salmon sudan çıktığında: Ayılar bir taşıma yolu

Pacific salmonların yumurtlama döneminde akarsulara dönmesi, ayılar için yoğun ve mevsimsel bir besin kaynağı yaratır. Ayılar yakaladıkları salmonları her zaman suyun içinde tüketmez; balıkları kıyıya ve orman içine taşıyabilir, karkasın bir bölümünü bırakabilir ve salmon kökenli besinlerin karasal ekosisteme ulaşmasına katkıda bulunabilir. Bu mekanizma Kaliforniya’daki BDA çalışmasının ölçtüğü bir sonuç değildir. Bağlantıyı göstermek için kuzeydeki başka Pacific salmon ekosistemlerine bakmamız gerekir.

Alaska’nın Kenai Peninsula bölgesinde Grant V. Hilderbrand ve arkadaşlarının 1999’da yayımladığı çalışma, brown bearların (Ursus arctos) salmon kaynaklı azotun kıyı ekosistemine taşınmasındaki rolünü ölçtü. Araştırmacılar, salmon yumurtlama akarsularının 500 metre çevresindeki white spruce yapraklarındaki toplam azotun tahminen %15,5–17,8’inin salmon kökenli olduğunu; bunun %83–84’ünün ayılar tarafından dağıtıldığını hesapladı. Etkinin mekânsal olarak değiştiğini ve ayı yoğunluğuna bağlı olduğunu da özellikle belirttiler. [5]

Haida Gwaii, British Columbia’daki başka bir çalışma ise black bearların (Ursus americanus) salmonları akarsudan kıyı ormanına taşıdığı bir sistemde Sitka spruce ağaçlarının büyüme halkalarını ve azot izotoplarını inceledi. Salmon karkaslarının dağılımı, orman içindeki deniz kökenli besin izlerini araştırmak için doğal bir mekânsal gradyan sağladı. Çalışma, salmon yoğunluğu ile ağaç büyümesi arasında ilişkiler buldu; ancak ağaç büyüklüğü, sıcaklık ve konum gibi başka değişkenlerin de önemli olduğunu gösterdi. [6]

Bu nüans, “ayılar salmon getirir, ağaçlar büyür” şeklindeki çekici ama fazla basit cümleyi frenliyor. Salmon kaynaklı besinlerin kıyı bitkilerine ulaştığına dair güçlü bir literatür var; fakat ekosistem düzeyindeki sonuçların büyüklüğü yerden yere değişiyor. 2020 tarihli kapsamlı bir sentez, salmon yoğunluğu ile sucul ve karasal ekosistemler arasında çok sayıda ilişki bulunduğunu, ancak doğrudan ekosistem düzeyindeki tepkileri ölçen çalışmaların daha az olduğunu vurguluyor. [7]

Salmon ormanı besliyor mu?

Bu sorunun en çok anılan çalışmalarından biri James M. Helfield ve Robert J. Naiman’ın 2001 tarihli araştırması. Yazarlar, salmonların yumurtladığı akarsuların yakınındaki ağaç ve çalıların yaprak azotunun yaklaşık %22–24’ünün yumurtlayan salmonlardan geldiğini tahmin etti. Sitka spruce büyüme oranlarının da salmon kaynaklı bu besin girdisinin bulunduğu alanlarda daha yüksek olduğunu bildirdiler. [8]

Fakat çalışmanın bizim hikâyemiz için asıl önemli tarafı, ormanda sonlanmaması. Helfield ve Naiman, kıyı ormanlarının akarsu habitatının niteliğini gölgeleme, sediment ve besin maddelerini filtreleme ve suya büyük odunsu materyal sağlama gibi yollarla etkilediğini hatırlatıyor. Bu nedenle salmonun taşıdığı besinlerin kıyı ormanının üretkenliğine katkısının, daha sonraki salmon nesillerinin yumurtlama ve büyüme habitatına geri dönen olumlu bir geri besleme mekanizmasının parçası olabileceğini öne sürüyorlar. [8]

Buradaki “olabilir” sözcüğü önemli. Bu, Scott River’daki yapay kunduz barajlarının Alaska veya British Columbia’daki ağaçları beslediği anlamına gelmiyor. Aynı şekilde Kaliforniya’daki restorasyonun ayı popülasyonlarını artırdığını da söyleyemeyiz. Farklı araştırmalar, Pacific salmon ekosisteminin farklı bağlantılarını farklı yerlerde ölçüyor. Bizim yaptığımız, bu bağlantıları coğrafi sınırlarını koruyarak aynı yaşam döngüsü üzerinde okumak.

Okyanustan ormana, ormandan yeniden akarsuya

Böyle bakıldığında salmonun yaşam döngüsü bir gidiş-dönüş rotasından daha fazlasına dönüşüyor. Genç balık, serin ve karmaşık tatlı su habitatında büyüyor; okyanusa çıkıyor; denizde beslenerek vücut kütlesinin büyük bölümünü kazanıyor; üremek için yeniden akarsuya dönüyor. Ardından taşıdığı deniz kökenli maddeler sucul besin ağına, leşçilere, ayılara ve kıyı bitkilerine farklı yollarla dağılıyor. Kıyı ormanı ise gölge, kökler ve suya düşen odunsu materyal üzerinden yeniden akarsuyun fiziksel koşullarının bir parçası oluyor. [4] [7]

Bu döngünün her halkası aynı kuvvette veya her havzada aynı biçimde işlemiyor. Salmon yoğunluğu, ayıların varlığı, akarsu morfolojisi, bitki örtüsü, iklim ve insan kullanımı sonuçları değiştirebilir. Ekoloji açısından ilginç olan tam da bu: bağlantıların var olması, onların her yerde aynı sonucu üretmesi anlamına gelmiyor.

Yapay kunduz barajlarına yeniden baktığımızda

Şimdi Scott River’a geri dönelim. Akarsuya çakılan birkaç sıra ahşap kazık artık yalnızca küçük bir mühendislik yapısı gibi görünmüyor. Araştırmanın doğrudan gösterdiği şey daha sınırlı ama güçlü: BDA restorasyonu yavaş ve serin su habitatını genişletti; genç coho salmonlarının tahmini hayatta kalımı arttı ve yetişkin dönüşlerindeki artışla aynı döneme denk geldi. Kuraklık koşullarında restore edilmiş sistemin performansı, komşu restore edilmemiş sistemlerden farklılaştı. [2]

NOAA Fisheries’in Eylül 2026’da araştırmayı değerlendirdiği güncel anlatıda da aynı nokta öne çıkıyor: BDA’ların ardından habitat kapasitesi, genç balıkların hayatta kalımı ve yetişkin dönüşleri birlikte iyileşti; fakat yeterli su ve kar örtüsü gibi havza koşulları hâlâ belirleyici olmaya devam etti. Restorasyon, iklimi ortadan kaldırmadı; salmonun iklim baskısıyla karşılaşacağı habitatı değiştirdi. [9]

Scott River projesinde doğal kunduzların insan yapımı yapılara müdahale ederek onları değiştirdiği veya bakımını üstlendiği de belgelenmişti. BDA bu anlamda kunduzun yerine geçen nihai bir teknoloji değil; bazı koşullarda doğal süreçlerin yeniden çalışmasına yardımcı olabilecek bir başlangıç aracı. [10]

Bir salmonun bağladığı ekosistem

Bu hikâyeye yapay bir kunduz barajıyla başladık. Sonra genç bir coho salmonunu takip ederek okyanusa çıktık; yetişkin salmonla yeniden akarsuya döndük; ayıların taşıdığı karkaslarla ormana girdik ve kıyı ağaçlarının akarsu habitatıyla ilişkisi üzerinden tekrar suya ulaştık.

Bu yolculuk, doğayı birbirinden bağımsız türler ve habitatlar listesi olarak okumanın neden eksik kalabileceğini gösteriyor. Bir restorasyon yapısının doğrudan etkisini ölçmek başka şey; o yapının desteklediği canlının daha geniş ekolojik ilişkilerini anlamak başka. İkisini birbirine karıştırmadan yan yana koyduğumuzda daha büyük bir resim ortaya çıkıyor.

Bir salmonu korumak bazen yalnızca bir balığı korumak değildir. Onun yaşamını mümkün kılan serin akarsuyu, akarsuyla okyanus arasındaki göç yolunu, geri döndüğünde taşıdığı besinleri ve bu besinlerin ulaştığı kıyı ekosistemlerini aynı sistemin parçaları olarak görebilmektir. Scott River’daki yapay kunduz barajları bu ağın tamamını yaratmıyor; fakat genç salmonun o ağa katılabilmesi için ihtiyaç duyduğu ilk yaşam alanlarından birini yeniden kurmaya çalışıyor.

Kaynak ve kapsam notu: Kaliforniya’daki BDA çalışması ile Alaska ve British Columbia’daki ayı–salmon–orman araştırmaları aynı saha çalışmasının parçaları değildir. Yazı, farklı Pacific salmon ekosistemlerinde gösterilmiş bağlantıları coğrafi sınırlarını koruyarak bir araya getirir. Nedensellik, yalnızca kaynakların doğrudan desteklediği ölçüde ifade edilmiştir.

---

Reference Article

[1] Novak, Lauren. (2026). Artificial Beaver Dams Are Helping Young Salmon Survive in California. Backyard Garden Lover, 8 September 2026.

References

[2] Pollock, Michael M.; Munsch, Stuart H.; Yokel, Erich. (2026). Riparian wetland creation using beaver dam analogues improves threatened salmon populations amidst severe drought. Frontiers in Ecology and Evolution, 14:1717337.

[3] NOAA Fisheries. (2026). Coho Salmon.

[4] Naiman, Robert J.; Helfield, James M.; Bartz, Krista K.; Drake, Deanne C.; Honea, Jon M. (2009). Pacific Salmon, Marine-Derived Nutrients, and the Characteristics of Aquatic and Riparian Ecosystems. American Fisheries Society Symposium 69, 395–425.

[5] Hilderbrand, Grant V.; Hanley, Thomas A.; Robbins, Charles T.; Schwartz, C. C. (1999). Role of brown bears (Ursus arctos) in the flow of marine nitrogen into a terrestrial ecosystem. Oecologia, 121(4), 546–550.

[6] Reimchen, Thomas Edward; Fox, Caroline Hazel. (2013). Fine-scale spatiotemporal influences of salmon on growth and nitrogen signatures of Sitka spruce tree rings. BMC Ecology, 13, 38.

[7] Walsh, J. C. et al. (2020). Relationships between Pacific salmon and aquatic and terrestrial ecosystems: implications for ecosystem-based management.

[8] Helfield, James M.; Naiman, Robert J. (2001). Effects of Salmon-Derived Nitrogen on Riparian Forest Growth and Implications for Stream Productivity. Ecology, 82(9), 2403–2409.

[9] NOAA Fisheries. (2026). Start-Up Beaver Dams Transform Parched California Creeks into Salmon Havens, New Research Finds. 9 September 2026.

[10] Charnley, Susan. (2018). Beavers, landowners, and watershed restoration: experimenting with beaver dam analogues in the Scott River basin, California. U.S. Forest Service Research Paper PNW-RP-613.